Dziś trudno sobie wyobrazić, że jeszcze niedawno kobiety były bardzo ograniczone w prawach i możliwościach. Nawet jeśli dziewczyna w młodości była niezwykle utalentowana i zdolna, potrafiła dokonać prawdziwego przełomu w nauce i technice, wynaleźć coś innowacyjnego, to i tak nie miała dostępu do edukacji ani kariery. Jednak wszystko zmieniło się dzięki tym, którzy nieustannie pracowali, wkładając gigantyczną pracę, i dzięki nim udało się przebudować porządek społeczny, pisze portal lodz.one.
Jedną z takich osób była słynna Alicja Dorabialska – pierwsza kobieta w Polsce, która otrzymała tytuł profesora uczelni technicznej. Była uczennicą legendarnej Marii Skłodowskiej-Curie oraz współzałożycielką Wydziału Chemii Politechniki Łódzkiej.
Jak wyglądało życie Alicji Dorabialskiej, jakie miała osiągnięcia i inne ciekawe fakty – przeczytacie w poniższym materiale.
Dzieciństwo i młodość
Alicja Dorabialska urodziła się na przełomie XIX i XX wieku, w 1897 roku, w małym miasteczku Sosnowiec (dzisiejsze województwo śląskie). Jej ojciec był urzędnikiem pocztowym, a matka – córką powstańca, o czym nigdy nie zapominała i starała się przekazać tę historię swoim dzieciom.
Alicja była bardzo słabym dzieckiem – w swoich wspomnieniach później pisała, że miała słabe zdrowie, była bardzo drobna. Największy wpływ na jej rozwój miała starsza siostra Lilka, która nauczyła ją chodzić, mówić, czytać i śpiewać. Z czasem Alicja bardzo ciepło wspominała swoją siostrę.
Pierwsze wykształcenie Alicja zdobywała w domu, a później została uczennicą Szkoły Handlowej Żeńskiej. Następnie przeprowadziła się z matką z rodzinnego miasteczka do Warszawy, ponieważ rodzice uznali, że tam będzie miała więcej możliwości i szans na dostanie się do prestiżowej szkoły. W stolicy mieszkała już jej ukochana siostra Lilka, więc przeprowadzka była dla Alicji łatwa i pożądana.
Warszawa otworzyła przed Alicją mnóstwo możliwości. Będąc osobą dość ambitną i aktywną, zabrała się do intensywnej nauki, a także działalności społecznej. Wkrótce po przeprowadzce Alicja stała się jedną z założycielek tajnego skautingu w Warszawie.
Po ukończeniu Siedmioklasowej Szkoły Handlowej w Warszawie Alicja rozpoczęła naukę w Towarzystwie Kursów Naukowych – prywatnej uczelni wyższej w stolicy, która w 1916 roku została przekształcona w Wolny Uniwersytet Polski. To miejsce bardzo przyciągało Alicję, ponieważ od najmłodszych lat wykazywała wielkie zainteresowanie naukami ścisłymi, zwłaszcza chemią, a uczelnia współpracowała z Towarzystwem Naukowym Warszawskim, które posiadało własne pracownię radiologiczną. Na czele tego laboratorium stała kobieta, która była dla Alicji prawdziwą inspiracją – Maria Skłodowska-Curie.
I wojna światowa, międzywojenny okres i kontynuacja edukacji
Wydawało się, że wszystko układa się jak najlepiej dla ambitnej Alicji. Jednak na drodze do realizacji jej marzeń stanęła I wojna światowa, przez którą kontynuowanie edukacji w Towarzystwie Kursów Naukowych stało się niemożliwe. Nadeszły burzliwe czasy, więc rodzina zdecydowała się uciekać – w 1915 roku przeprowadzili się do Moskwy, gdzie wówczas było bezpieczniej, a także były wszelkie warunki do dalszej edukacji.
Nawet w obcym mieście Alicja nie siedziała bezczynnie. Praktycznie od razu po przeprowadzce została studentką Wydziału Fizyczno-Chemicznego Wyższego Kursu Żeńskiego. Tam studiowała do 1918 roku, a kiedy burzliwa wojna ustała, wróciła do ojczyzny.
Kiedy Alicja miała osiemnaście lat, miała okazję poznać znanego fizyka, chemika i profesora Wojciecha Świętosławskiego. Między nimi zawiązała się przyjaźń, która wpłynęła na dalszy los młodej naukowczyni. Profesor zaprosił ją do pracy na stanowisku asystentki na Wydziale Chemii Fizycznej Politechniki Warszawskiej. Choć nie wszystko było takie proste: w źródłach archiwalnych można znaleźć informacje, że profesor Świętosławski dość ostro wypowiadał się o roli kobiet w nauce. Twierdził, że dziewczyny po prostu nie mogą zajmować się pracą naukową. Jednak Alicja udowodniła mu, że się mylił.
W 1922 roku, po kilku latach pracy jako asystentka profesora, zdobyła stopień doktora filozofii w dziedzinie chemii na Uniwersytecie Warszawskim, broniąc swoją rozprawę napisaną pod kierunkiem wybitnego chemika Wiktora Lampego.
Kilka lat później ambitną naukowczynię dostrzegła sama Maria Skłodowska-Curie, pod której przewodnictwem Alicja pracowała w Instytucie Radowym w Paryżu. Radości Dorabialskiej nie było końca – współpraca z tak utalentowaną naukowczynią otworzyła nowe możliwości, a także pozwoliła udowodnić zapamiętałemu profesorowi Świętosławskiemu, że bardzo się mylił, oceniając kobiety w nauce.
Alicja nie planowała jednak zostawać w Paryżu, więc wkrótce wróciła do Polski, gdzie uzyskała habilitację na Politechnice Warszawskiej. Po kilku latach los zaprowadził ją do Lwowa. Tam w 1934 roku uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego i została kierowniczką Katedry Chemii Fizycznej Politechniki Lwowskiej.
Była pierwszą kobietą, która zdobyła tytuł profesorki na tej uczelni, chociaż w swoich wspomnieniach później przyznała, że nie było to łatwe zadanie. Znowu przez powszechną mizoginię, ponieważ wielu jej kolegów zdecydowanie sprzeciwiało się nadaniu tytułu naukowego kobiecie-chemiczce. Co więcej, obawiali się, że kobiety na tym stanowisku spowodują obniżenie standardów i prestiżu uczelni.
II wojna światowa i powstanie Wydziału Chemii Politechniki Łódzkiej
Kiedy wybuchła II wojna światowa, Alicji, w pewnym sensie, udało się uniknąć tragicznego losu wielu pracowników naukowych Politechniki Lwowskiej, których bezlitośnie zamordowali Niemcy.
W maju 1940 roku wyjechała z Lwowa do Warszawy, gdzie zastała okupację. Czasy były burzliwe i trudne, niebezpieczeństwo czaiło się na polskich naukowców wszędzie. Jednak Alicja się nie poddała – prowadziła wykłady na tajnych kursach w stolicy, kontynuując nauczanie młodzieży polskiej.
Kiedy wojna ucichła, Alicja Dorabialska trafiła do Łodzi – miasta, na które miała ogromny wpływ. Dzięki wysiłkom Dorabialskiej i jej podobnie myślących kolegów, Osmana Achmatowicza i Tadeusza Wojno, w 1945 roku powstał Wydział Chemii przy Politechnice Łódzkiej. Jeszcze przed tym, uczelnia została dopiero utworzona, do czego również przyczyniła się profesor Dorabialska. Od tej pory uniwersytet oferuje kształcenie w dziedzinie nauk chemicznych i technologii.
W tym samym roku Alicja Dorabialska została powołana dziekanką wydziału, jednocześnie kierowała Katedrą Chemii Fizycznej i nosiła tytuł profesora zwyczajnego uczelni.
W 1947 roku Alicja została członkinią Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Po kilku latach, w 1965 roku, zaczęła pełnić funkcję wiceprezeski tej organizacji.
Ostatnie lata życia naukowczyni
Równolegle z tą pracą Alicja Dorabialska aktywnie prowadziła badania naukowe. W jej dorobku znajduje się ponad 128 publikacji, w tym 5 książek poświęconych problematyce ciepła promieniowania radioizotopów, mikrokalorymetrii, przemianom alotropowym, korozji metali i historii chemii.
Z tak owocną pracą i oddaniem swojej sprawie Alicja nie miała czasu na życie osobiste. Nigdy nie wyszła za mąż, nie miała dzieci, o jej relacjach osobistych nie ma żadnych informacji. Na zmierzchu swoich lat wydała zbiór swoich wspomnień „Jeszcze jedno życie”, w którym opisała wszystkie najważniejsze momenty, ludzi i miejsca. Honorarium za książkę nie zatrzymała dla siebie, lecz przeznaczyła je na utworzenie tablicy pamiątkowej na cześć chemików zamordowanych na Wschodzie w latach 1939-1945.
Alicja Dorabialska zmarła w 1975 roku w Warszawie, gdzie została pochowana na cmentarzu Powązkowskim.