{"id":4011,"date":"2023-01-26T18:45:56","date_gmt":"2023-01-26T17:45:56","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz.one\/?p=4011"},"modified":"2023-04-25T16:59:19","modified_gmt":"2023-04-25T14:59:19","slug":"edukacja-kobiet-w-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/edukacja-kobiet-w-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-4011","title":{"rendered":"Edukacja kobiet w \u0141odzi na prze\u0142omie XIX i XX wieku"},"content":{"rendered":"\n

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem, kt\u00f3re dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142o. Z ma\u0142ego miasteczka \u0141\u00f3d\u017a przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w pot\u0119\u017cny centrum przemys\u0142owy \u00f3wczesnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Populacja szybko ros\u0142a, dlatego miasto potrzebowa\u0142o wi\u0119cej szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych dzieci mog\u0142yby si\u0119 uczy\u0107. Jednak \u00f3wczesne gazety miejskie pisa\u0142y, \u017ce \u201epoziom edukacji w mie\u015bcie by\u0142 przera\u017caj\u0105cy\u201d. Zamiast zdobywania podstawowej wiedzy, dzieci by\u0142y anga\u017cowane do pracy w fabrykach i zak\u0142adach. A jak wygl\u0105da\u0142a w tym czasie edukacja kobiet w \u0141odzi? Przyjrzyjmy si\u0119 w materiale na lodz.one<\/a> szko\u0142om podstawowym, prywatnym pensjom, gimnazjom i innym plac\u00f3wkom o\u015bwiatowym dla dziewcz\u0105t, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y w tym okresie.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze szko\u0142y podstawowe dla dziewcz\u0105t<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Do drugiej po\u0142owy XIX wieku rozw\u00f3j szkolnictwa podstawowego w \u0141odzi przebiega\u0142 do\u015b\u0107 wolno. Pierwsza szko\u0142a podstawowa dla dziewcz\u0105t powsta\u0142a w mie\u015bcie w 1839 roku. Niemniej jednak dzia\u0142a\u0142a do\u015b\u0107 kr\u00f3tko – zaledwie p\u00f3\u0142 roku i musia\u0142a zosta\u0107 zamkni\u0119ta z powodu ma\u0142ej liczby uczennic.<\/p>\n\n\n\n

Jednak w miar\u0119 rozwoju miasta ros\u0142a liczba rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli, aby ich c\u00f3rki ucz\u0119szcza\u0142y do \u200b\u200bszko\u0142y. W po\u0142owie XIX wieku dziewcz\u0119ta cz\u0119sto kierowano do szk\u00f3\u0142 dla ch\u0142opc\u00f3w, w wyniku czego takie instytucje stawa\u0142y szko\u0142ami koedukacyjnymi. Wiele m\u0142odych dziewcz\u0105t ucz\u0119szcza\u0142o na lekcje w tzw. tajnych szko\u0142ach, gdzie nauczycielki udziela\u0142y prywatnych lekcji.<\/p>\n\n\n\n

Od lat 70. XIX wieku \u0142\u00f3dzkie szko\u0142y podstawowe dla dziewcz\u0105t zacz\u0119\u0142y funkcjonowa\u0107 legalnie \u2013 ich liczba ros\u0142a. Zazwyczaj nauczanie odbywa\u0142o si\u0119 tam przez kobiety. Cz\u0119sto by\u0142y to Rosjanki – c\u00f3rki rosyjskich urz\u0119dnik\u00f3w i wojskowych.<\/p>\n\n\n\n

W 1899 roku w \u0141odzi dzia\u0142a\u0142y 24 elementarne szko\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie, w tym 5 dla dziewcz\u0105t, a tak\u017ce 6 podstawowych szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich, w tym 4 dla dziewcz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza \u017cydowska szko\u0142a dla dziewcz\u0105t powsta\u0142a w \u0141odzi w 1882 roku. W tym czasie edukacja dla \u017cydowskich dziewcz\u0105t rozwija\u0142a si\u0119 bardzo dynamicznie. Z czasem liczba takich szk\u00f3\u0142 przewy\u017cszy\u0142a liczb\u0119 szk\u00f3\u0142 dla ch\u0142opc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszymi \u017cydowskimi szko\u0142ami dla dziewcz\u0105t by\u0142y: nr 1 przy dawnej ulicy Konstantynowskiej, nr 2 na rogu dawnej ulicy Widzewskiej i \u015bw. Benedykta, nr 3 na ulicy Nawrot 3 i nr 4 na ulicy P\u00f3\u0142nocnej 24.<\/p>\n\n\n\n

Warto doda\u0107, \u017ce pod koniec XIX wieku coraz wi\u0119cej kobiet zdobywa\u0142o zaw\u00f3d nauczycielski. Aby zosta\u0107 nauczycielk\u0105, trzeba by\u0142o uko\u0144czy\u0107 nauk\u0119 w gimnazjum dla dziewcz\u0105t, kt\u00f3rej zazwyczaj towarzyszy\u0142o kilka lat pobytu w pensjach dla dziewcz\u0105t, dwa lata nauki w szkole elementarnej lub nauk\u0119 domow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Czasami jednak kobietom udawa\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 prac\u0119 jako nauczycielka posiadaj\u0105c zaledwie dwa lata niepe\u0142nej szko\u0142y \u015bredniej.<\/p>\n\n\n\n

Gimnazja, pensja \u017ce\u0144skie i szko\u0142y prywatne<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Najstarsza pensja \u017ce\u0144ska w \u0141odzi powsta\u0142a w 1855 roku. Jak wiadomo, s\u0105 to zamkni\u0119te plac\u00f3wki naukowe, w kt\u00f3rych uczniowie nie tylko si\u0119 ucz\u0105, ale tak\u017ce mieszkaj\u0105. Anna Niedzielska by\u0142a za\u0142o\u017cycielk\u0105 pierwszej pensji dla dziewcz\u0105t w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

W latach 70. i 80. XIX wieku w mie\u015bcie pojawi\u0142o si\u0119 kilkana\u015bcie pensji \u017ce\u0144skich. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to 4-klasowe plac\u00f3wki o\u015bwiatowe, czasem 6- i 7-klasowe, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bcicielkami by\u0142y \u200b\u200bkobiety: Teofila Schmidt, Eugenia Jaszu\u0144ska, A. Wolnicka, L. Weller, Julia Jezierska, Maria Berlach i inni.<\/p>\n\n\n\n

Plac\u00f3wkom tym nadano status progimnazj\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y na celu przygotowanie dziewcz\u0105t do egzamin\u00f3w wst\u0119pnych do gimnazjum. Po wydarzeniach rewolucyjnych 1905 roku w\u0142a\u015bcicielki pensji \u017ce\u0144skich zacz\u0119\u0142y walczy\u0107 o zwi\u0119kszenie liczby klas w swoich plac\u00f3wkach o\u015bwiatowych i prowadzenie nauki wed\u0142ug programu gimnazj\u00f3w klasycznych dla ch\u0142opc\u00f3w. Tak wielu pensjom zezwolono na 6 lub 7 klas.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto pensje, w kt\u00f3rych studiowa\u0142a mniejszo\u015b\u0107 niemiecka w \u0141odzi walczy\u0142y o umo\u017cliwienie im prowadzenia zaj\u0119\u0107 w j\u0119zyku niemieckim. Po rewolucji w latach 1905-1907 szko\u0142om niemieckim zezwolono na nauczanie we w\u0142asnym j\u0119zyku.<\/p>\n\n\n\n

1 pa\u017adziernika 1886 roku w \u0141odzi rozpocz\u0119\u0142o swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gimnazjum \u017ce\u0144skie. Powstanie tej plac\u00f3wki o\u015bwiatowej przy dawnej ulicy Cegielnianej by\u0142o aktywnie wspierane przez miejscowych przemys\u0142owc\u00f3w i lokaln\u0105 pras\u0119. W gimnazjum uczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie c\u00f3rki przedstawicieli inteligencji, bogatych przemys\u0142owc\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Absolwenci gimnazjum \u017ce\u0144skiego zostawali nauczycielkami, lekarkami lub aptekarkami.<\/p>\n\n\n\n

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku kobiety zacz\u0119\u0142y aktywnie zak\u0142ada\u0107 szko\u0142y prywatne w \u0141odzi. Na przyk\u0142ad w 1893 roku Julia Elszewicz otworzy\u0142a pierwsz\u0105 w mie\u015bcie szko\u0142\u0119 muzyczn\u0105. W 1901 roku kolejn\u0105 szko\u0142\u0119 muzyczn\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142a Stefania Szubert-Biernacka. W jej prywatnej plac\u00f3wce o\u015bwiatowej opr\u00f3cz muzyki uczyli j\u0119zyka rosyjskiego i deklamacji.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec XIX wieku do\u015b\u0107 powszechne by\u0142y w \u0141odzi szko\u0142y rzemie\u015blnicze dla dziewcz\u0105t, w kt\u00f3rych uczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie c\u00f3rki drobnych przedsi\u0119biorc\u00f3w. C\u00f3rki zamo\u017cnych \u0142\u00f3dzkich magnat\u00f3w cz\u0119sto kszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w domu \u2013 rodzice zatrudniali dla nich prywatne nauczycielki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem, kt\u00f3re dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142o. Z ma\u0142ego miasteczka \u0141\u00f3d\u017a przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w pot\u0119\u017cny centrum przemys\u0142owy \u00f3wczesnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Populacja szybko ros\u0142a, dlatego miasto potrzebowa\u0142o wi\u0119cej szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych dzieci mog\u0142yby si\u0119 uczy\u0107. Jednak \u00f3wczesne gazety miejskie pisa\u0142y, \u017ce \u201epoziom edukacji w mie\u015bcie by\u0142 przera\u017caj\u0105cy\u201d. Zamiast zdobywania podstawowej […]<\/p>\n","protected":false},"author":306,"featured_media":3653,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1167],"tags":[2439,3024,3025,3027,2434,2459,2435,3028,3026,2811],"motype":[1159],"moformat":[83],"moimportance":[81],"class_list":{"0":"post-4011","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-education","8":"tag-edukacja-kobiet","9":"tag-edukacja-kobiet-w-lodzi","10":"tag-edukacja-kobiet-w-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","11":"tag-gimnazja","12":"tag-historia-edukacji","13":"tag-lodzkie-uczelnie","14":"tag-oswiata-w-lodzi","15":"tag-pensja-zenskie-i-szkoly-prywatne","16":"tag-pierwsze-szkoly-podstawowe-dla-dziewczat","17":"tag-szkoly-w-lodzi","18":"motype-eternal","19":"moformat-vlasna","20":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/306"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4011"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4011\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4018,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4011\/revisions\/4018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4011"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=4011"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=4011"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=4011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}