{"id":3339,"date":"2022-10-13T09:02:04","date_gmt":"2022-10-13T07:02:04","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz.one\/?p=3339"},"modified":"2022-12-24T16:41:43","modified_gmt":"2022-12-24T15:41:43","slug":"oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339","title":{"rendered":"O\u015bwiata w \u0141odzi w drugiej po\u0142owie XIX &#8211; na pocz\u0105tku XX wieku"},"content":{"rendered":"\n<p>W drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku miasto przemys\u0142owe \u0141\u00f3d\u017a rozwija\u0142o si\u0119 w intensywnym tempie, dlatego r\u00f3wnie\u017c by\u0142o nazywane \u201epolskim Manchesterem\u201d. W tym okresie \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem wielonarodowo\u015bciowym &#8211; jej histori\u0119 tworzyli wsp\u00f3lnie Polacy, Niemcy, \u017bydzi, Rosjanie i inne narodowo\u015bci. I o ile tempo rozwoju przemys\u0142u w \u0141odzi by\u0142o imponuj\u0105ce, o tyle og\u00f3lny poziom o\u015bwiaty w mie\u015bcie pozostawia\u0142 wiele do \u017cyczenia. \u00d3wczesna prasa \u0142\u00f3dzka zarzuca\u0142a w\u0142adzom miasta \u0141odzi, \u017ce przeznaczaj\u0105 na o\u015bwiat\u0119 tyle samo pieni\u0119dzy, co na o\u015bwietlenie uliczne &#8211; pisze <a href=\"https:\/\/lodz.one\/\">lodz.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69ff564eacc0b\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69ff564eacc0b\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339\/#Z_historii_rozwoju_Lodzi\" >Z historii rozwoju \u0141odzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339\/#Poziom_alfabetyzacji_ludnosci_na_przelomie_XIX_i_XX_wieku\" >Poziom alfabetyzacji ludno\u015bci na prze\u0142omie XIX i XX wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339\/#Miejskie_i_fabryczne_szkoly_elementarne_w_Lodzi\" >Miejskie i fabryczne szko\u0142y elementarne w \u0141odzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339\/#Szkoly_podstawowe_dla_ludnosci_zydowskiej_i_niemieckiej\" >Szko\u0142y podstawowe dla ludno\u015bci \u017cydowskiej i niemieckiej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku-3339\/#Co_pisala_prasa_o_edukacji_w_Lodzi\" >Co pisa\u0142a prasa o edukacji w \u0141odzi<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Z_historii_rozwoju_Lodzi\"><\/span>Z historii rozwoju \u0141odzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"674\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/2323.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3340\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/2323.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/2323-300x197.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/2323-768x506.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/2323-696x458.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>W XIX wieku polskie miasto \u0141\u00f3d\u017a przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 z ma\u0142ego miasteczka w pot\u0119\u017cny o\u015brodek przemys\u0142owy Kr\u00f3lestwa Polskiego. Poprzedzi\u0142y to burzliwe wydarzenia geopolityczne. W 1806 roku \u0141\u00f3d\u017a znalaz\u0142a si\u0119 w napoleo\u0144skim Ksi\u0119stwie Warszawskim. Po kongresie wiede\u0144skim w 1815 roku Ksi\u0119stwo zosta\u0142o zlikwidowane, a \u0141\u00f3d\u017a znalaz\u0142a si\u0119 w Kr\u00f3lestwie Polskim, pa\u0144stwie wasalnym Cesarstwa Rosyjskiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku XIX wieku w \u0141odzi mieszka\u0142o zaledwie 500 os\u00f3b. W 1850 roku by\u0142o ich ju\u017c 15 tysi\u0119cy. A w latach 70-tych XIX wieku mieszka\u0142o tu ju\u017c 100 tysi\u0119cy os\u00f3b, w latach 80-tych &#8211; 200 tysi\u0119cy. Bezpo\u015brednio przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 populacja \u0141odzi si\u0119ga\u0142a p\u00f3\u0142 miliona.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w drugiej po\u0142owie XIX wieku &#8211; na pocz\u0105tku XX \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem o zr\u00f3\u017cnicowanej strukturze narodowo\u015bciowej. Tutejsza ludno\u015b\u0107 by\u0142a zdominowana przez Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przenie\u015bli si\u0119 do \u0141odzi w celu rozwoju przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego. Opr\u00f3cz wymienionych narodowo\u015bci w \u0141odzi mieszkali r\u00f3wnie\u017c Czesi, Rosjanie i Litwini.<\/p>\n\n\n\n<p>64-70% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci \u0141odzi na prze\u0142omie XIX i XX wieku stanowi\u0142a klasa robotnicza, 15-20% &#8211; drobnomieszcza\u0144stwo, 5-10% &#8211; inteligencja, 4-7% &#8211; przedstawiciele bur\u017cuazji.<\/p>\n\n\n\n<p>Szybki rozw\u00f3j \u0141odzi, szybki przyrost ludno\u015bci oraz struktura narodowo\u015bciow\u0105 bezpo\u015brednio wp\u0142yn\u0119\u0142y na rozw\u00f3j edukacji w \u0141odzi na prze\u0142omie XIX i XX wieku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Poziom_alfabetyzacji_ludnosci_na_przelomie_XIX_i_XX_wieku\"><\/span>Poziom alfabetyzacji ludno\u015bci na prze\u0142omie XIX i XX wieku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"549\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/4343.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3343\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/4343.jpg 900w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/4343-300x183.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/4343-768x468.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/4343-696x425.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Pod wzgl\u0119dem poziomu wykszta\u0142cenia ludno\u015bci \u0141\u00f3d\u017a przemys\u0142owa odstawa\u0142a daleko w tyle za innymi du\u017cymi miastami Kr\u00f3lestwa Polskiego. W 1897 roku w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi w wieku 10 lat i wi\u0119cej tylko 50,5% umia\u0142o czyta\u0107 i pisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak wska\u017aniki te wygl\u0105da\u0142y nieco inaczej je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 narodowo\u015b\u0107, wyznanie i p\u0142e\u0107 ludno\u015bci, kt\u00f3ra zamieszkiwa\u0142a \u0141\u00f3d\u017a w minionych stuleciach. W\u015br\u00f3d ludno\u015bci niemieckiej wska\u017anik alfabetyzmu (czyli umiej\u0119tno\u015bci czytania i pisania) wynosi\u0142 59%, w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej i \u017cydowskiej by\u0142 nieco wy\u017cszy ni\u017c 47%. Wska\u017anik alfabetyzmu kobiet w podanym okresie by\u0142 ni\u017cszy ni\u017c m\u0119\u017cczyzn. Czyta\u0107 i pisa\u0107 potrafi\u0142o 54% Niemek, w\u015br\u00f3d Polek odsetek ten by\u0142 ni\u017cszy &#8211; tylko 35%.<\/p>\n\n\n\n<p>Analfabetyzm najbardziej rozpowszechniony by\u0142 w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w, rekrutuj\u0105cych si\u0119 spo\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Miejskie_i_fabryczne_szkoly_elementarne_w_Lodzi\"><\/span>Miejskie i fabryczne szko\u0142y elementarne w \u0141odzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"892\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-1024x892.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3346\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-1024x892.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-300x261.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-768x669.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-1536x1337.jpg 1536w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-696x606.jpg 696w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656-1068x930.jpg 1068w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/5656.jpg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Liczba miejskich szk\u00f3\u0142 elementarnych nie wystarcza\u0142a, aby obj\u0105\u0107 edukacj\u0105 nawet te dzieci, kt\u00f3re same zg\u0142asza\u0142y si\u0119 do podj\u0119cia nauki. Dlatego przepe\u0142nione klasy by\u0142y cz\u0119stym problemem w \u0142\u00f3dzkich szko\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015bci\u0105 w rozwoju tych szk\u00f3\u0142 by\u0142o zapewnienie im stabilno\u015bci finansowej. Fundusz szkolny by\u0142 uzupe\u0142niany ze sk\u0142adek mieszka\u0144c\u00f3w miasta, a tak\u017ce z kasy miejskiej lub dotacji ze skarbu pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>Opr\u00f3cz miejskich szk\u00f3\u0142 elementarnych istnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y fabryczne. By\u0142y to jedno- lub dwuklasowe szko\u0142y pocz\u0105tkowe, zak\u0142adane na w\u0142asny koszt przez najwi\u0119kszych \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w dla dzieci zatrudnianych przez nich robotnik\u00f3w oraz dla ma\u0142oletnich pracownik\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci takie szko\u0142y by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 kompleks\u00f3w fabrycznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Zak\u0142adanie takich szk\u00f3\u0142 przez wp\u0142ywowych przemys\u0142owc\u00f3w \u0142\u00f3dzkich t\u0142umaczono modnymi has\u0142ami opieki spo\u0142ecznej panuj\u0105cymi w\u00f3wczas w\u015br\u00f3d bur\u017cuazji. By\u0142a to r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3ba \u015bci\u015blejszego zwi\u0105zania robotnik\u00f3w z miejscem pracy.<\/p>\n\n\n\n<p>W czerwcu 1882 roku znowelizowano ustaw\u0119 O ma\u0142oletnich pracuj\u0105cych w zak\u0142adach i r\u0119kodzielniach. W ustawie pojawi\u0142y si\u0119 zapisy reguluj\u0105ce czas pracy nieletnich i obliguj\u0105ce w\u0142a\u015bcicieli fabryk i manufaktur do umo\u017cliwienia nauki dzieciom, kt\u00f3re nie uko\u0144czy\u0142y szko\u0142y jednoklasowej. Dzieci musia\u0142y ucz\u0119szcza\u0107 do plac\u00f3wek otwieranych przy zak\u0142adach i fabrykach lub uczy\u0107 si\u0119 w pobliskich szko\u0142ach elementarnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w nie chcia\u0142a ponosi\u0107 koszt\u00f3w edukacji dzieci klasy robotniczej, dlatego pojawienie si\u0119 szk\u00f3\u0142 w kompleksach fabrycznych nie by\u0142o zjawiskiem masowym.<\/p>\n\n\n\n<p>Niemniej jednak byli przemys\u0142owcy, kt\u00f3rzy nie szcz\u0119dzili pieni\u0119dzy, aby dzieci ich robotnik\u00f3w otrzyma\u0142y wykszta\u0142cenie podstawowe. Jednym z nich by\u0142 Karol Scheibler, \u0142\u00f3dzki przemys\u0142owiec pochodzenia niemieckiego. W 1876 roku otworzy\u0142 dwuklasow\u0105 szko\u0142\u0119 powszechn\u0105. Do 1912 roku w \u0141odzi powsta\u0142y \u0142\u0105cznie 23 szko\u0142y fabryczne.<\/p>\n\n\n\n<p>Opr\u00f3cz fabrycznych i miejskich szk\u00f3\u0142 elementarnych istnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y prywatne, g\u0142\u00f3wnie \u017ce\u0144skie. By\u0142y to jedno-, dwu- i czteroklasowe szko\u0142y. Jednak takie plac\u00f3wki najcz\u0119\u015bciej by\u0142y niedost\u0119pne dla dzieci klasy robotniczej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Szkoly_podstawowe_dla_ludnosci_zydowskiej_i_niemieckiej\"><\/span>Szko\u0142y podstawowe dla ludno\u015bci \u017cydowskiej i niemieckiej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"639\" height=\"428\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/8787.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3349\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/8787.jpg 639w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/8787-300x201.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Warto zaznaczy\u0107, \u017ce istnia\u0142y osobne szko\u0142y podstawowe dla ludno\u015bci \u017cydowskiej i niemieckiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug stanu na 1865 rok liczba Niemc\u00f3w w \u0141odzi wynosi\u0142a 44,5%, Polak\u00f3w &#8211; 34,4%, a \u017byd\u00f3w &#8211; 21,1% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w. Pod koniec XIX wieku sytuacja nieco si\u0119 zmieni\u0142a. W 1897 roku dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 pod wzgl\u0119dem narodowo\u015bciowym zajmowa\u0142a ludno\u015b\u0107 polska &#8211; 46,4%, udzia\u0142 ludno\u015bci \u017cydowskiej wzr\u00f3s\u0142 do 29,4%, natomiast udzia\u0142 ludno\u015bci niemieckiej zmniejszy\u0142 si\u0119 do 21,4%. Rosjanie stanowili 2,3%, pozosta\u0142e narodowo\u015bci &#8211; mniej 1%.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1914 roku ludno\u015b\u0107 polska stanowi\u0142a prawie 51% mieszka\u0144c\u00f3w miasta, nast\u0119pnie \u017bydzi &#8211; 32%, Niemcy &#8211; 15%, a Rosjanie &#8211; 1,4%.<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwsza ewangelicka szko\u0142a podstawowa dla dzieci niemieckich powsta\u0142a w 1823 roku, trzy lata po przybyciu do \u0141odzi pierwszych osadnik\u00f3w niemieckich. W 1845 roku otwarto pierwsz\u0105 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 &#8211; Szko\u0142\u0119 Realn\u0105 Niemiecko-Rosyjsk\u0105, przekszta\u0142con\u0105 w 1866 roku w Gimnazjum Realne z j\u0119zykiem niemieckim. Rozw\u00f3j szk\u00f3\u0142 miejskich i prywatnych z niemieckim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym zosta\u0142 zahamowany przez rusyfikacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Przecie\u017c, jak wiadomo, rosyjska polityka o\u015bwiatowa w Kr\u00f3lestwie Polskim mia\u0142a na celu zapobieganie upowszechnieniu o\u015bwiaty, uniemo\u017cliwienie ni\u017cszym warstwom spo\u0142ecznym zdobycia wykszta\u0142cenia \u015bredniego i wy\u017cszego, a tak\u017ce rusyfikacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystkie wy\u017cej wymienione dzia\u0142ania w\u0142adz rosyjskich wywo\u0142a\u0142y sprzeciw ludno\u015bci Kr\u00f3lestwa Polskiego. A w 1905 roku na tle rewolucji 1905-1907 odby\u0142 si\u0119 masowy strajk szkolny. Skala i si\u0142a tych wydarze\u0144 zmusi\u0142y w\u0142adze kr\u00f3lewskie zgodzi\u0107 si\u0119 na wymagania strajkuj\u0105cych, co doprowadzi\u0142o do powstania w \u0141odzi licznych towarzystw o\u015bwiatowych i nowych szk\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>W zwi\u0105zku z edukacj\u0105 \u017byd\u00f3w w \u0141odzi w drugiej po\u0142owie XIX &#8211; na pocz\u0105tku XX w mie\u015bcie funkcjonowa\u0142y chedery &#8211; \u017cydowskie religijne szko\u0142y elementarne. Funkcjonowa\u0142y tak\u017ce \u017cydowskie szk\u00f3\u0142ki niedzielne i szko\u0142y rzemie\u015blnicze. Istnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c oddzielne szko\u0142y dla ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_pisala_prasa_o_edukacji_w_Lodzi\"><\/span>Co pisa\u0142a prasa o edukacji w \u0141odzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>A co o edukacji w mie\u015bcie pisa\u0142a \u00f3wczesna prasa \u0142\u00f3dzka? Na przyk\u0142ad pismo \u201eNowy Kurier \u0141\u00f3dzki\u201d na pocz\u0105tku XX wieku pisa\u0142o, \u017ce \u201epoziom edukacji budzi\u0142 zgroz\u0119\u201d. Prasa zarzuca\u0142a w\u0142adzom miasta, \u017ce \u200b\u200bnie dbaj\u0105 zbytnio o o\u015bwiat\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>W jednym z wyda\u0144 \u201eNowego Kuriera \u0141\u00f3dzkiego\u201d mo\u017cna znale\u017a\u0107 nag\u0142\u00f3wek: \u201e25 kopiejek rocznie na edukacj\u0119\u201d. W artykule stwierdzono, \u017ce rz\u0105d przeznaczy\u0142 znacznie mniej \u015brodk\u00f3w bud\u017cetowych na o\u015bwiat\u0119 ni\u017c na prac\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w magistratu.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>\u201eJAK MA\u0141O ZARZ\u0104D MIASTA DBA O O\u015aWIAT\u0118, WIDA\u0106 Z TEGOROCZNEGO PRELIMINARZA BUD\u017bETOWEGO, W KT\u00d3RYM NA SZERZENIE JEJ PRZEZNACZONO BAJECZNIE MA\u0141\u0104 SUM\u0118 ZALEDWIE OKO\u0141O 8 PROC. BUD\u017bETU MIEJSKIEGO, ZNACZNIE MNIEJ, NI\u017b NA PRAC\u0118 URZ\u0118DNIK\u00d3W MAGISTRATU I PRAWIE TYLE, CO NA O\u015aWIETLENIE ULIC GAZEM. [\u2026] WYPADA TO TYLE, CO OKO\u0141O 25 KOPIEJEK NA JEDNEGO MIESZKA\u0143CA ROCZNIE!\u201d &#8211; PISZE \u201eNOWY KURIER \u0141\u00d3DZKI\u201d.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Warto zaznaczy\u0107, \u017ce 25 kopiejek przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 to mniej ni\u017c 10 z\u0142. Wi\u0119c dziennikarze mieli czym si\u0119 dziwi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku miasto przemys\u0142owe \u0141\u00f3d\u017a rozwija\u0142o si\u0119 w intensywnym tempie, dlatego r\u00f3wnie\u017c by\u0142o nazywane \u201epolskim Manchesterem\u201d. W tym okresie \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem wielonarodowo\u015bciowym &#8211; jej histori\u0119 tworzyli wsp\u00f3lnie Polacy, Niemcy, \u017bydzi, Rosjanie i inne narodowo\u015bci. I o ile tempo rozwoju przemys\u0142u w \u0141odzi by\u0142o imponuj\u0105ce, o tyle og\u00f3lny [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":306,"featured_media":2331,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1167],"tags":[2568,2434,2573,2571,2572,2566,2457,2435,2574,2570,2565,2569,2567,2369,2564],"motype":[1159],"moformat":[93],"moimportance":[81],"class_list":{"0":"post-3339","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-education","8":"tag-co-pisala-prasa-o-edukacji-w-lodzi","9":"tag-historia-edukacji","10":"tag-historia-naukowcow","11":"tag-historia-oswiaty-w-lodzi","12":"tag-instytucje-edukacyjne","13":"tag-miejskie-i-fabryczne-szkoly-elementarne-w-lodzi","14":"tag-naukowcow-z-lodzi","15":"tag-oswiata-w-lodzi","16":"tag-oswiata-w-lodzi-w-drugiej-polowie-xix-na-poczatku-xx-wieku","17":"tag-placowki-oswiatowe-w-lodzi","18":"tag-poziom-alfabetyzacji-ludnosci-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","19":"tag-prasa-o-edukacji-w-lodzi","20":"tag-szkoly-podstawowe-dla-ludnosci-zydowskiej-i-niemieckiej","21":"tag-slawni-mieszkancy-lodzi","22":"tag-z-historii-rozwoju-lodzi","23":"motype-eternal","24":"moformat-longrid-korotka","25":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3339","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/306"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3339"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3339\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3352,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3339\/revisions\/3352"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3339"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3339"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3339"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}