{"id":3234,"date":"2022-12-06T13:32:37","date_gmt":"2022-12-06T12:32:37","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz.one\/?p=3234"},"modified":"2022-12-14T17:21:52","modified_gmt":"2022-12-14T16:21:52","slug":"jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234","title":{"rendered":"Jak \u017cyli, pracowali i ile zarabiali robotnicy \u0141odzi przemys\u0142owej na prze\u0142omie XIX i XX wieku"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0141\u00f3d\u017a w drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142a miastem robotniczym. Miasto, kt\u00f3re w po\u0142owie XIX wieku nazywane by\u0142o \u201epolskim Manchesterem\u201d, dokona\u0142o wielkich zmian w rozwoju przemys\u0142u iz ma\u0142ego \u015bredniowiecznego miasteczka przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w metropoli\u0119. Mieszka\u0144cy wiosek, innych miast, a nawet kraj\u00f3w natychmiast rzucili si\u0119 do miasta ha\u0142a\u015bliwych zak\u0142ad\u00f3w i fabryk. Wszyscy szukali lepszego losu. Manufaktury, zak\u0142ady i fabryki sta\u0142y si\u0119 miejscem, w kt\u00f3rym toczy\u0142a si\u0119 wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia robotnik\u00f3w najemnych: od \u015bwitu do nocy, od zmiany do zmiany, z roku na rok. Codzienno\u015b\u0107 \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w w minionych stuleciach nie by\u0142a \u0142atwa, ale jednak by\u0142o miejsce na ma\u0142e rado\u015bci \u017cycia &#8211; pisze <a href=\"https:\/\/lodz.one\/\">lodz.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a46c4073bfd8\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a46c4073bfd8\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Lodz_%E2%80%93_stolica_polskiego_przemyslu\" >\u0141\u00f3d\u017a &#8211; stolica polskiego przemys\u0142u<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Dni_robocze_i_zycie_codzienne_zwyklych_robotnikow\" >Dni robocze i \u017cycie codzienne zwyk\u0142ych robotnik\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Ile_pracownicy_zarabiali_i_ile_wydawali\" >Ile pracownicy zarabiali i ile wydawali?&nbsp;<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Praca_kobiet_i_dzieci\" >Praca kobiet i dzieci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Prawo_pracy\" >Prawo pracy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/lodz.one\/pl\/eternal\/jak-zyli-pracowali-i-ile-zarabiali-robotnicy-lodzi-przemyslowej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku-3234\/#Czas_wolny_lodzkich_robotnikow\" >Czas wolny \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w&nbsp;<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Lodz_%E2%80%93_stolica_polskiego_przemyslu\"><\/span>\u0141\u00f3d\u017a &#8211; stolica polskiego przemys\u0142u<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"701\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-1024x701.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3235\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-1024x701.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-300x206.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-768x526.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-1536x1052.jpg 1536w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-218x150.jpg 218w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-696x477.jpg 696w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1-1068x732.jpg 1068w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/11-1.jpg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Do XIX wieku polskie miasto \u0141\u00f3d\u017a by\u0142o ma\u0142\u0105 osad\u0105, kt\u00f3ra bardziej przypomina\u0142a wie\u015b ni\u017c miasto. Gospodarka by\u0142a tutaj g\u0142\u00f3wnie rolnicza. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 w 1820 roku, kiedy rz\u0105d Kr\u00f3lestwa Polskiego w\u0142\u0105czy\u0142 \u0141\u00f3d\u017a do grona osad przemys\u0142owych i przeznaczy\u0142 jej rol\u0119 o\u015brodka tkackiego i sukienniczego. Od tego czasu w przy\u015bpieszonym tempie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 industrializacja \u0141odzi &#8211; przedsi\u0119biorcy, g\u0142\u00f3wnie pochodzenia niemieckiego i \u017cydowskiego, zacz\u0119li budowa\u0107 ca\u0142e kompleksy fabryczne, w kt\u00f3rych liczba robotnik\u00f3w szybko ros\u0142a dzi\u0119ki migrantom z okolicznych wsi, s\u0105siednich miast i innych kraj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119kszymi \u0142\u00f3dzkimi przedsi\u0119biorstwami w tym czasie by\u0142y fabryki Ludwika Geyera, Karola Scheiblera, Izraela Pozna\u0144skiego, Juliusza Kunitzera i innych. Nazywano ich \u201ekr\u00f3lami bawe\u0142ny\u201d. W ich przedsi\u0119biorstwach pracowa\u0142o kilka tysi\u0119cy robotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Tym samym ju\u017c w po\u0142owie XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 przemys\u0142ow\u0105 stolic\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego, \u201ebawe\u0142nianym gigantem\u201d. Pod koniec XIX wieku ludno\u015b\u0107 miasta osi\u0105gn\u0119\u0142a ponad 300 tys. os\u00f3b. To tutaj znajdowa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas najwi\u0119ksze skupisko robotnik\u00f3w w Polsce.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 robotnik\u00f3w przemys\u0142owych stanowili Polacy, Niemcy z rodzin rzemie\u015blniczych, wzros\u0142a te\u017c liczba robotnik\u00f3w \u017cydowskich i niewielki odsetek stanowili Czesi i Rosjanie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dni_robocze_i_zycie_codzienne_zwyklych_robotnikow\"><\/span>Dni robocze i \u017cycie codzienne zwyk\u0142ych robotnik\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"784\" height=\"364\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/22-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3238\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/22-1.jpg 784w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/22-1-300x139.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/22-1-768x357.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/22-1-696x323.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 784px) 100vw, 784px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>O 8-godzinnym dniu pracy w \u0141odzi w XIX i XX wieku robotnicy mogli tylko pomarzy\u0107. Druga po\u0142owa XIX wieku to okres rozkwitu dzikiego kapitalizmu, kiedy biznes i zysk przedsi\u0119biorcy by\u0142y na pierwszym miejscu, ale los, warunki pracy i odpoczynek robotnika wcale nie martwi\u0142y pracodawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach 80. przeci\u0119tny dzie\u0144 pracy wynosi\u0142 12-15 godzin dziennie. W 1897 roku pojawi\u0142o si\u0119 prawo, zgodnie z kt\u00f3rym czas pracy w ci\u0105gu dnia nie powinien przekracza\u0107 11,5 godziny, aw nocy &#8211; 10 godzin.<\/p>\n\n\n\n<p>Dni pracy \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w zaczyna\u0142y si\u0119 i ko\u0144czy\u0142y z sygna\u0142ami fabrycznych syren. W porze dziennej trudno by\u0142o ich zobaczy\u0107 w mie\u015bcie, poniewa\u017c byli zaj\u0119ci prac\u0105 w fabrykach. Dlatego, cho\u0107 w minionych stuleciach \u0141\u00f3d\u017a nazywana by\u0142a miastem robotnik\u00f3w, trudno ich nazwa\u0107 gospodarzami tego miasta.<\/p>\n\n\n\n<p>Oto, co jeden z odwiedzaj\u0105cych napisa\u0142 o mie\u015bcie w 1904 roku:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>\u201eRuch przechodni\u00f3w w mie\u015bcie ma codziennie kilka faz odmiennych. Do dnia gwizd fabryk zwo\u0142uje dziesi\u0105tki tysi\u0119cy robotnik\u00f3w, wytwarzaj\u0105cych \u201eczarny\u201d ruch uliczny, w godzinach przedpo\u0142udniowych uwijaj\u0105 si\u0119 kupcy, komiwoja\u017cerowie, w po\u0142udnie &#8211; wyludniaj\u0105cy fabryki robotnicy, cz\u0119sto rozsiadaj\u0105 si\u0119 w bramach dom\u00f3w, gdzie zjadaj\u0105 dostarczane im obiady. W godzinach popo\u0142udniowych wi\u0119ksze o\u017cywienie sprawiaj\u0105 postrojone damy \u0142\u00f3dzkie, w wykwintnych pojazdach, lub pieszo, za\u017cywaj\u0105ce przechadzki po ulicy piotrkowskiej.&#8221;<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Zak\u0142ady i fabryki cz\u0119sto stawa\u0142y si\u0119 miejscem konflikt\u00f3w mi\u0119dzy robotnikami, majstrami i w\u0142a\u015bcicielami przedsi\u0119biorstw, czyli ich bezpo\u015brednim zarz\u0105dem. Spory mia\u0142y r\u00f3\u017cne przyczyny, g\u0142\u00f3wnie podstawy ekonomiczne. By\u0142y jednak okresy, kiedy pojawia\u0142y si\u0119 konflikty na tle etnicznym. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli fabryk stanowili Niemcy, kt\u00f3rzy cz\u0119sto nie znali nawet j\u0119zyka polskiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Wyzysk pracownik\u00f3w najemnych by\u0142 w\u00f3wczas powszechnym zjawiskiem. Na przyk\u0142ad w latach 80. ubieg\u0142ego wieku robotnicy musieli pracowa\u0107 po 16 godzin dziennie w fabrykach Izraela Pozna\u0144skiego. Przedsi\u0119biorca domaga\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pracy w \u015bwi\u0119ta i wprowadzi\u0142 system kar finansowych. Te i inne przyczyny doprowadzi\u0142y w latach 80. i 90. do strajk\u00f3w w przedsi\u0119biorstwach fabrykanta. Jednak niezadowolenie robotnik\u00f3w zosta\u0142o szybko spacyfikowane przez policj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Innym z\u0142o\u015bliwym wyzyskiwaczem, brutalnym kapitalist\u0105 by\u0142 Juliusz Kunitzer, \u0142\u00f3dzki przemys\u0142owiec pochodzenia niemieckiego. Wielu pracownik\u00f3w nienawidzi\u0142o go za poni\u017caj\u0105ce ich traktowanie. M\u00f3g\u0142 odm\u00f3wi\u0107 pracownikom wynagrodzenia, aby \u201enauczy\u0107 ich rozumu\u201d. Fabryka Kunitzera nie posiada\u0142a izby lekarskiej, w kt\u00f3rej pracownicy, kt\u00f3rzy ulegli wypadkom przy pracy, co zdarza\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto, mogli otrzyma\u0107 pierwsz\u0105 pomoc. W og\u00f3le p\u0142ace w firmie Kunitzera nale\u017ca\u0142y do \u200b\u200bnajni\u017cszych w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak nie wszyscy \u0142\u00f3dzcy biznesmeni minionych wiek\u00f3w dorastali do chwa\u0142y okrutnych wyzyskiwaczy. Prawdziw\u0105 oaz\u0105 i miejscem dla szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w by\u0142 Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn &#8211; ogromny kompleks fabryczny przedsi\u0119biorcy niemieckiego pochodzenia Karola Scheiblera, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najbogatszych \u00f3wczesnych \u0142\u00f3dzkich fabrykant\u00f3w. Obok fabryki przedsi\u0119biorca wybudowa\u0142 modelowe osiedle dla robotnik\u00f3w, z\u0142o\u017cone z szeregowych dom\u00f3w, szpitala, stra\u017cy ogniowej i szko\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p>Karol Scheibler zatrudnia\u0142 wykwalifikowanych robotnik\u00f3w i zale\u017ca\u0142o mu na tym, aby taki personel pracowa\u0142 dla niego jak najd\u0142u\u017cej. Za dobr\u0105 robot\u0119 jego robotnicy mogli dosta\u0107 mieszkanie i zapewni\u0107 swoim dzieciom przyzwoit\u0105 edukacj\u0119 w szkole wybudowanej przez Scheiblera.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ka\u017cdy robotnik mia\u0142 tyle szcz\u0119\u015bcia. Wielu najemnych robotnik\u00f3w mieszka\u0142o w ciasnych mieszkaniach pozbawionych podstawowych warunk\u00f3w komfortu. Cz\u0119sto wynajmowali nie sam pok\u00f3j, ale \u0142\u00f3\u017cko. Miejscem zamieszkania robotnik\u00f3w by\u0142y cz\u0119sto piwnice, najta\u0144sze pomieszczenia, zawilgocone i bez dost\u0119pu do \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Robotnicy o wy\u017cszych dochodach budowali w\u0142asne domy, przewa\u017cnie drewniane.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ile_pracownicy_zarabiali_i_ile_wydawali\"><\/span>Ile pracownicy zarabiali i ile wydawali?&nbsp;<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"695\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/33-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3241\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/33-1.jpg 1000w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/33-1-300x209.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/33-1-768x534.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/33-1-696x484.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>\u201eRobotnik powinien zarabia\u0107 akurat tyle, aby nie umrze\u0107\u201d<\/em> &#8211; to zdanie cz\u0119sto powtarzali fabrykanci, kt\u00f3rych uwa\u017cano za wyzyskiwaczy. Ile wi\u0119c zarabiali robotnicy najemni w \u0141odzi na prze\u0142omie XIX i XX wieku? W 1887 roku przeci\u0119tny miesi\u0119czny zarobek w\u0142\u00f3kniarza-m\u0119\u017cczyzny wynosi\u0142 17,5 rubla, kobietom p\u0142acono mniej &#8211; 9,75 rubla, a ma\u0142oletnim jeszcze mniej &#8211; 4,5 rubla. Zarobki dzieci w wieku 10-12 lat by\u0142y jeszcze ni\u017csze.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto zaznaczy\u0107, \u017ce zarobki uzale\u017cnione by\u0142y nie tylko od p\u0142ci pracownika, ale tak\u017ce od poziomu jego kwalifikacji oraz bran\u017cy, w jakiej pracowa\u0142. Robotnicy wykwalifikowani zarabiali znacznie wi\u0119cej ni\u017c przeci\u0119tni robotnicy, kobiety i dzieci.<\/p>\n\n\n\n<p>A na co \u0142\u00f3dzcy fabrykanci wydawali pieni\u0105dze? Ogromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dochod\u00f3w \u201ezjada\u0142\u201d czynsz za mieszkanie wraz z ogrzewaniem. W 1903 r. jeden z lekarzy przedstawi\u0142 ciekawy raport dotycz\u0105cy wydatk\u00f3w pi\u0119cioosobowej rodziny robotniczej, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z rodzic\u00f3w i trojga ma\u0142ych dzieci. Mieszkanie kosztowa\u0142o ich rubla, chleb &#8211; 1 rb. 5 kop., ziemniaki &#8211; 45 kop., 7 kwart (nieco mniej ni\u017c 7 l) mleka &#8211; 49 kop., 2-3 funty (0,4 kg) mi\u0119sa &#8211; 30-45 kop., funt s\u0142oniny &#8211; 18 kop., czwarta cz\u0119\u015b\u0107 funta kawy &#8211; 18 kop., funt cukru &#8211; 13 kop., opa\u0142 &#8211; 1 rb. 20 kop. Na \u201eczarny dzie\u0144\u201d rodzinie zostawa\u0142o maksymalnie 2 ruble, a ka\u017cdy dodatkowy wydatek stawa\u0142 si\u0119 powa\u017cnym problemem.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Praca_kobiet_i_dzieci\"><\/span>Praca kobiet i dzieci<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"658\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-1024x658.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3244\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-1024x658.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-300x193.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-768x494.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-696x447.jpg 696w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1-1068x687.jpg 1068w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/44-1.jpg 1400w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0141\u00f3dzcy przemys\u0142owcy ch\u0119tnie zatrudniali kobiet i dzieci w swoich fabrykach, poniewa\u017c by\u0142a to dla nich tania si\u0142a robocza. Kobiety i dzieci pracowa\u0142y g\u0142\u00f3wnie w przemy\u015ble w\u0142\u00f3kienniczym, m\u0119\u017cczy\u017ani natomiast zajmowali si\u0119 przemys\u0142em ci\u0119\u017ckim. Praca kobiet i niepe\u0142noletnich charakteryzowa\u0142a si\u0119 niskim wynagrodzeniem.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1892 roku kobiety stanowi\u0142y 46% og\u00f3\u0142u zatrudnionych, aw 1911 roku &#8211; 44%. Odsetek niepe\u0142noletnich w przedsi\u0119biorstwach wynosi\u0142 od 6 do 12%.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Prawo_pracy\"><\/span>Prawo pracy<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"871\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-1024x871.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3247\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-1024x871.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-300x255.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-768x653.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-696x592.jpg 696w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55-1068x909.jpg 1068w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/55.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Wszystkie formy prawa pracy, bezpiecze\u0144stwa i higieny oraz ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych w \u00f3wczesnym Kr\u00f3lestwie Polskim, zale\u017cnym od Cesarstwa Rosyjskiego, wprowadzano niezwykle wolno. Pod koniec XIX wieku wydano przepisy zabraniaj\u0105ce pracy dzieci oraz pracy nocnej kobiet i m\u0142odzie\u017cy. Jednak pracodawcy cz\u0119sto nie stosowali si\u0119 do tych przepis\u00f3w prawnych.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1884 roku wprowadzono prawo \u201eO ma\u0142oletnich pracuj\u0105cych w zak\u0142adach, fabrykach i r\u0119kodzielniach\u201d. Zgodnie z prawem pracodawca nie m\u00f3g\u0142 zatrudni\u0107 ma\u0142oletniego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 wykszta\u0142cenia podstawowego. Stymulowa\u0142o to otwieranie szk\u00f3\u0142 fabrycznych, do kt\u00f3rych ucz\u0119szcza\u0142y g\u0142\u00f3wnie dzieci robotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1891 roku w Kr\u00f3lestwie Polskim wesz\u0142a w \u017cycie ustawa \u201eO wzajemnych stosunkach mi\u0119dzy fabrykantami \u0456 robotnikami\u201d, kt\u00f3ra znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142a na sytuacj\u0119 robotnik\u00f3w. Ustawa wprowadzi\u0142a m.in. ksi\u0105\u017ceczki zarobkowe, w kt\u00f3rych odnotowywano warunki pracy, norm\u0119 zarobkow\u0105, tygodni\u00f3wki, kary finansowe oraz adnotacje o zmianie miejsca pracy.<\/p>\n\n\n\n<p>W kolejnych latach wprowadzono pierwsze regulacje w zakresie ochrony zdrowotnej, d\u0142ugo\u015bci czasu pracy oraz ubezpiecze\u0144 wypadkowych.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czas_wolny_lodzkich_robotnikow\"><\/span>Czas wolny \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w&nbsp;<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"538\" src=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-1024x538.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3250\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-1024x538.jpg 1024w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-300x158.jpg 300w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-768x403.jpg 768w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-696x365.jpg 696w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66-1068x561.jpg 1068w, https:\/\/cdn.lodz.one\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2022\/12\/66.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>O ile du\u017co wiadomo o rutynowych dniach pracy \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w, to nie mniej ciekawe jest to, jak sp\u0119dzali wolny czas. Cz\u0119sto, wracaj\u0105c do domu po zmianie, robotnicy mogli wpa\u015b\u0107 do najbli\u017cszego szynku. A w dni wyp\u0142at takie miejsca przy g\u0142\u00f3wnej ulicy miasta, Piotrkowskiej, by\u0142y pe\u0142ne. Niekiedy dochodzi\u0142o do \u201eskracania dystansu spo\u0142ecznego\u201d mi\u0119dzy robotnikami a ich prze\u0142o\u017conymi, ale nie dotyczy\u0142o to fabrykant\u00f3w-milioner\u00f3w, lecz raczej majstr\u00f3w fabrycznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Niedziele i \u015bwi\u0119ta by\u0142y dla \u0142\u00f3dzkich robotnik\u00f3w tymi dniami, kiedy mo\u017cna by\u0142o zrzuci\u0107 ubranie robocze, za\u0142o\u017cy\u0107 od\u015bwi\u0119tny przyodziewek i uda\u0107 si\u0119 na spacer ulic\u0105 Piotrkowsk\u0105. W takich chwilach robotnicy, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u0141\u00f3d\u017a funkcjonowa\u0142a, czuli si\u0119 gospodarzami swojego miasta. Mogli spacerowa\u0107 po parkach, lasach i ulicach miast na r\u00f3wni z przedstawicielami wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych, ogl\u0105da\u0107 witryny sklep\u00f3w, w kt\u00f3rych nie zawsze by\u0142o ich sta\u0107 na zakup.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponadto pracownicy mogli uczestniczy\u0107 w zabawach tanecznych, licznych cyrkach i przedstawieniach teatralnych, kt\u00f3re by\u0142y organizowane specjalnie dla robotnik\u00f3w. Wi\u0119c rutynowe, cz\u0119sto trudne fabryczne \u017cycie \u0141odzian czasami mia\u0142o nawet radosne chwile.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0141\u00f3d\u017a w drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142a miastem robotniczym. Miasto, kt\u00f3re w po\u0142owie XIX wieku nazywane by\u0142o \u201epolskim Manchesterem\u201d, dokona\u0142o wielkich zmian w rozwoju przemys\u0142u iz ma\u0142ego \u015bredniowiecznego miasteczka przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w metropoli\u0119. Mieszka\u0144cy wiosek, innych miast, a nawet kraj\u00f3w natychmiast rzucili si\u0119 do miasta ha\u0142a\u015bliwych zak\u0142ad\u00f3w i fabryk. Wszyscy szukali [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":306,"featured_media":2944,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1169],"tags":[2338,2433,2426,2340,2391,2432,2429,2430,2427,2362,2364,2431,2388,2389,2428],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-3234","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jobs","8":"tag-biznes-w-lodzi","9":"tag-dni-powszednie-w-przeszlosci","10":"tag-fabryki-w-lodzi","11":"tag-historia-biznesu","12":"tag-historia-fabryk","13":"tag-historia-lodzkich-robotnikow","14":"tag-historia-pracy-w-lodzi","15":"tag-ile-zarabiali-lodzianie","16":"tag-jak-mieszkalo-sie-w-lodzi","17":"tag-lodzcy-biznesmeni","18":"tag-lodzcy-producenci","19":"tag-lodzcy-robotnicy","20":"tag-praca-w-lodzi","21":"tag-pracowac-w-fabrykach","22":"tag-zycie-mieszkancow-lodzi","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/306"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3234"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3253,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3234\/revisions\/3253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3234"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3234"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3234"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}